इरान-इजरायल-अमेरिकाबीचकाे युद्धकाे परिणाम के हुन्छ अब ?

विश्वमै सन्त्रास फेलिने गरी भएकाे अमेरिका र इजरायलको आक्रमणमा इरानका उच्चस्तरीय नेताहरूको मृत्यु भएको इरानी मिडियाले दाबी गरेको छ। प्रेस टिभीका अनुसार, सर्वोच्च रक्षा परिषद्का प्रतिनिधि अली शामखानी र इस्लामिक रिभोलुसनरी गार्ड्स कोर्प्सका कमाण्डर इन चीफ मेजर जनरल मोहम्मद पाकपुर शनिबारको आक्रमणमा मारिएका छन्। त्यसैगरी इरानका सर्वाेच्च नेता आयातुल्लाह अली खामेनीकाे परिवारसहित करिब ४० वरिष्ठ अधिकारीको मृत्यु भएको दाबी गरिएको छ।

सत्ता सञ्चालनका लागि इरानमा तीन सदस्यीय अस्थायी समिति गठन गरिएको छ। यस समितिमा राष्ट्रपति, सर्वोच्च अदालतका प्रमुख तथा अभिभावक परिषद्का एक धर्मगुरु रहनेछन्। नयाँ सर्वोच्च नेता निर्वाचित नभएसम्म, यही समिति देशका प्रमुख निर्णयहरू गर्ने जिम्मेवारीमा रहनेछ।

इरानमाथि अमेरिका–इजरायलको दबाबका कारणहरूः

इरान, अमेरिका र इजरायलबीचको द्वन्द्व दशकौँदेखि चलिरहेको छ। नाभिकीय कार्यक्रम र सुरक्षा चिन्ताकाे हिसाबले हेर्दा इरानले आफ्नो नाभिकीय कार्यक्रमलाई शान्तिपूर्ण उद्देश्यका लागि भएको बताउँछ। तर अमेरिका र इजरायललाई शंका छ कि इरान परमाणु हतियार बनाउन खोजिरहेको छ। यसै कारण इजरायलले इरानका नाभिकीय तथा सैन्य संरचनामाथि आक्रमण गरेको छ, र अमेरिका इजरायललाई समर्थन गर्दै आएको छ।

क्षेत्रीय प्रभाव र शक्ति सन्तुलनकाे माध्यममा इरानले मध्यपूर्वमा आफ्नो प्रभाव विस्तार गर्न हिजबुल्लाह, हमास जस्ता समूहलाई समर्थन गरेको छ। इजरायललाई यी समूहहरू प्रत्यक्ष खतरा मानिन्छ। अमेरिका, इजरायलको प्रमुख सहयोगी भएकाले इरानको विस्तारवादी नीतिलाई रोक्न चाहन्छ।

आदर्श र विचारधारात्मक द्वन्द्वका कारण सन् १९७९ को इस्लामिक क्रान्तिपछि इरानले अमेरिकालाई “महान शैतान” भनेर सम्बोधन गर्दै आएको छ। इरानी नेताहरूका अनुसार, अमेरिका मध्यपूर्वमा इजरायललाई संरक्षण गर्दै मुस्लिम राष्ट्रहरूको स्वतन्त्रता दबाउन खोज्छ। यसै कारण इरानले अमेरिकालाई आफ्नो मुख्य दुश्मनको रूपमा चित्रण गर्छ।

भूराजनीतिक प्रतिस्पर्धाकाे रूपमा हेर्दा इरानको तेल तथा ग्यास स्रोतले उसलाई रणनीतिक महत्व दिएको छ। अमेरिका र इजरायलले इरानको प्रभावलाई नियन्त्रण नगरेमा क्षेत्रीय शक्ति सन्तुलन आफ्नो पक्षमा रहँदैन भन्ने डर पैदा हुने भएकाेले हस्तक्षेप गर्न खाेजी रहन्छन् ।

इरानले अमेरिकालाई मुख्य दुश्मन मान्नुको कारण बुझ्न इतिहासतिर फर्कनु आवश्यक हुन्छ। यहाँ प्रमुख घटनाक्रमहरू क्रमबद्ध रूपमा प्रस्तुत गरिएको छ:

इरानका प्रमुख हताहतहरू (२०२६ को अमेरिका–इजरायल आक्रमणमा) हालसम्मका विश्वसनीय स्रोतहरूले उल्लेख गरेका प्रमुख इरानी नेताहरूको मृत्यु यसप्रकार छ:

इरानमा प्रमुख नेताहरूको मृत्युले इरानमा अस्थायी सत्ता निर्माण गरिएपनि शून्यता ल्याउँछ, तर दीर्घकालीन रूपमा नयाँ नेतृत्वले पुरानै नीतिहरूलाई निरन्तरता दिन सक्छ।

अमेरिका र इजरायलका लागि तत्कालिक सैन्य सफलता भए पनि, दीर्घकालीन समस्या- इरानको विचारधारा, क्षेत्रीय प्रभाव, र नाभिकीय महत्वाकांक्षा यथावत रहन्छ। यसले उल्टै इरानी जनतामा राष्ट्रवादी भावना बढाउन सक्छ, जसले द्वन्द्वलाई अझ गहिरो बनाउन सक्छ।

संक्षेपमा: नेताहरूको संहारले समस्या समाधान हुँदैन; बरु यो द्वन्द्वलाई अझ जटिल र दीर्घकालीन बनाउन सक्छ