नेपाली चलचित्र उद्योगको यात्रा वि.सं. २००६ मा ‘आमा’ चलचित्रबाट सुरु भयो। त्यो केवल पर्दामा देखिने कथा मात्र थिएन, त्यो नेपाली समाजको भावनात्मक अभिव्यक्ति थियो। आज, आठ दशकपछि, नेपाली सिनेमा केवल मनोरञ्जनको माध्यम होइन—राष्ट्र निर्माणको एक सशक्त औजार बनिसकेको छ।
कलाकारको उत्थान र विविधता
नेपाली चलचित्रले विभिन्न भौगोलिक, जातीय र सांस्कृतिक पृष्ठभूमिका कलाकारहरूलाई उजागर गरेको छ। टेलिश्रृंखलाबाट उदाएका कलाकारहरू- दीपकराज गिरी, दीपाश्री निरौला, धुर्मुस, मुन्द्रे, माग्ने बुढा नामले परिचय पाएका कलाकारहरूले हास्य विधामा क्रान्ति ल्याए। तर त्यससँगै गहिरो अभिनय क्षमताका कलाकारहरूको उदयले नेपाली सिनेमा अझ समृद्ध भयो। जस्ताे कि-
• दयाहाङ राइ: पूर्वी नेपालको भोजपुरबाट उदाएका राइले ‘कबड्डी’, ‘सेतो सुर्य’, ‘पुरानो डुङ्गा’ जस्ता चलचित्रमा ग्रामीण जीवन, प्रेम र सामाजिक द्वन्द्वलाई गहिरो अभिनयमार्फत प्रस्तुत गरे।
• सौगात मल्ल: ‘लूट’ चलचित्रबाट चर्चामा आएका मल्लले ‘फन्को’, ‘गाजलु’, ‘पशुपति प्रसाद’ जस्ता चलचित्रमा बहुआयामिक पात्र निभाएर अभिनयको नयाँ मानक स्थापित गरे।
• विजय बराल: ‘जात्रा’, ‘महापुरुष’ जस्ता चलचित्रमा उनको सहज अभिनयले दर्शकको मन जित्यो। उनी हास्य र गम्भीर दुवै भूमिकामा सशक्त छन्।
• तक्मेबुढो (खोटाङ): ग्रामीण क्षेत्रबाट उदाएका यी कलाकारले ‘कबड्डी’ सिरिजमा अभिनय गरेर पहाडी जीवनशैलीको प्रतिनिधित्व गरे। उनी क्षेत्रीय प्रतिभाको प्रतीक बनेका छन्।
• प्रियंका कार्की: पूर्व मिस नेपाल र बहुप्रतिभाशाली अभिनेत्री, जसले ‘नायिका’, ‘कोहलपुर एक्सप्रेस’, ‘चपली हाइट’ जस्ता चलचित्रमा अभिनय गरेर महिला पात्रको सशक्त छवि निर्माण गरिन्।
• केकी अधिकारी: ‘कोहिनूर’, ‘लभ सासा’, ‘के घर के डेरा: घर नम्बर २’ जस्ता चलचित्रमा अभिनय गरेर सामाजिक सन्देश र भावनात्मक गहिराइ प्रस्तुत गरिन्।
यी कलाकारहरूको विविध पृष्ठभूमि र अभिनय शैलीले नेपाली चलचित्रलाई समावेशी बनाएको छ—जहाँ पहाड, तराई, शहर, गाउँ सबैको प्रतिनिधित्व हुन्छ।
निर्माण क्षेत्रको रोजगारी र आर्थिक योगदान
चलचित्र निर्माणले हजारौंलाई रोजगारी दिएको छ—निर्देशक, लेखक, प्राविधिक, मेकअप कलाकार, सेट डिजाइनर, प्रचारक, र वितरकहरू। चलचित्रको छायांकनले पर्यटन, होटल, ट्रान्सपोर्ट जस्ता क्षेत्रलाई पनि आर्थिक लाभ पुर्याएको छ। सिनेमा अब केवल पर्दामा सीमित छैन, यो एक उद्योग हो—रोजगारी सिर्जना गर्ने, अर्थतन्त्र चलाउने।
कथा र सामाजिक द्वन्द्व
नेपाली चलचित्रले देश, काल, परिस्थिति अनुसारका कथा प्रस्तुत गर्दै समाजको ऐना बनेको छ। कबड्डीले ग्रामीण प्रेमकथा देखाउँछ, महापुरुषले सामाजिक मूल्य र पीढीबीचको द्वन्द्व उजागर गर्छ, जात्राले आर्थिक संघर्ष र नैतिकताको प्रश्न उठाउँछ। प्रेमभित्र लुकेको सामाजिक द्वन्द्व, वर्गीय भेदभाव, र सांस्कृतिक टकराव चलचित्रको मूल विषय बन्न थालेको छ।
अन्तर्राष्ट्रिय प्रभाव
नेपाली चलचित्र अब अन्तर्राष्ट्रिय फेस्टिभलमा प्रस्तुत हुन थालेका छन्। पल, हाइवे, कारखाना जस्ता चलचित्रहरूले अन्तर्राष्ट्रिय दर्शकको ध्यान तानेका छन्। डिजिटल प्रविधिको प्रयोग, युट्युब र ओटीटी प्लेटफर्मको उदयले नेपाली सिनेमा विश्वभर फैलिन थालेको छ।
निष्कर्ष
नेपाली चलचित्रको यात्रा संघर्षपूर्ण भए पनि प्रेरणादायक छ। कलाकारको उत्थान, नवप्रतिभाको उजागर, रोजगारीको सिर्जना, सामाजिक सन्देश र राष्ट्रिय पहिचान—यी सबै पक्षले नेपाली सिनेमा राष्ट्र निर्माणको एक अभिन्न अंग भएको प्रमाणित गर्छ। अब समय आएको छ, जब हामी चलचित्रलाई केवल मनोरञ्जनको माध्यम होइन, सामाजिक रूपान्तरणको शक्तिशाली औजारको रूपमा स्वीकार गरौं।
-श्यामसुन्दर
(तस्बिर साैजन्यः गुगल संकलन)